مقاله/ اولیات علی علیه السلام

به گزارش صدای سراب, حجت الاسلام محمود درخشانی کارشناس علوم دینی طی یادداشتی نوشت:

• علی علیه السلام اولین فردی است که باب ولایت الله و ولی خدا شدن را در حوزه اسلام باز کرد. و تمام عرفا و متصوفه افتخار نسبت به ایشان یا شاگردانش را ابراز میکنند. مانند جنیدی ها و معروف کرخی ها.

از گفتار و رفتار ایشان به عنوان نمونه ذکر میشود: حضرت علی علیه السلام در باب عبادت عارفانه فرمودند: عبادت ۳نوع است: ۱٫عده ای خدا را عبادت میکنند تا به دنیایشان برسند این عبادت سوداگرانه است.

۲٫عده ای عبادت میکنند تا به بهشت بروند و از جهنم رهایی یابند. این عبادت بردگان است که از ترس مجازات مولای خود را اطاعت میکنند. ۳٫ عده ای عبادت میکنند چون خدا را لایق عبادت میدانند چون محبوبشان خداست. این عبادت آزادگان است.

علامه طباطبایی در تفسیر المیزان ضمن آیه شریفه ایاک نعبد و ایاک نستعین میفرمایند: اگر کسی عبادت قسم اول یا دوم را انجام دهد بر طبق آیه ۱۰۶ سوره یوسف مشرک است. میفرماید و ما یومن اکثرهم بالله الا و هم مشرکون. یعنی اکثر مومنین هم ایمانشان به شرک آلوده است اینها همان کسانی هستند که عبادت به طمع دارند یا به خوف

مرحوم آیه الله خویی در تفسیر البیان ضمن تفسیر سوره حمد میفرمایند: عبادت به عنوان اول و دوم نمیتواند شرک باشد چون خداوند آن دو را نیز در قران تمجید کرده و فرموده: یدعون ربهم خوفا و طمعا (سوره سجده ۱۶) یعنی عده ای خدا را با خوف و طمع عبادت میکنند.

ولی واقعیت این است که علامه طباطبایی میخواهد عبادت عبادت المقربین شود نه عبادت الابرار. گاهی نیکی های ابرار گناهان مقربین درگاه الهی است و علی علیه السلام راه مقرب شدن را و عبادت خالصانه را به ما نشان میدهد. اگر بهشت و جهنمی نبود بازهم علی علیه السلام به عشق خدا در نماز بیهوش ئ مدهوش میشد چون به یقیین و عیان او را مشاهده میکند. ذعلب پرسید آیا خدا را دیده ای؟ حضرت فرمودند بلی. اما نه با مشاهده چشم بلکه با حقایق ایمان. راه دل و علم حضوری نه علم حصولی که پایینترین علمهاست. بلی علی علیه السلام مصداق کامل مقربین است.

قران میفرماید : “ان کتاب الابرار لفی علیین و ما ادراک ما علییون کتاب مرقون یشهده المقربون”(سوره مطففین ۱۸) یعنی مقربین مقام مشاهده اعمال ابرار را دارند. اهل شهودند.

قل اعملوا فسیری الله عملکم و رسوله و المومنون (سوره توبه ۱۰۵)

یعنی اعمال ما را خدا و رسولشش و مومنین میبینند و مصداق کامل مومن و مقرب علی علیه السلام است چون او از علم الیقین به عین الیقین رسید. فرمود اگر پرده ها کنار رود به علمی که دارم افزون نشود یعنی پرده ای بین خدا و او وجود ندارد و به مقام مشاهده انی انا الله رسیده است. آری این است که علی علیه السلام اولین نشان دهنده ی راه ولی الله شدن بود.

• علی عیله السلام کسی است که علم تمام کتاب خدا نزد اوست. وقتی ایه ی الذی عنده علم الکتاب نازل شد حضرت رسول الله فرمودند او علی است.(سوره رعد ۴۳) مدارک امالی صدوق ص ۶۵۹٫ تفسیر قرطبی جلد ۹ ص ۳۳۶٫ درالمنثور جلد ۴ ص ۶۹۹٫
• نفس نبی بودن اختصاص به علی علیه السلام دارد. وقتی که آیه ۶۱ سوره آلعمران نازل شد و فرمود” تعالوا ندعوا ابنائنا و ابنائکم و نساءنا و نساءکم و انفسنا و انفسکم.” . روز مباهله با نصارای نجران حضرت رسول الله به عنوان ابناءنا حسن و حسین و نساءنا حضرت زهرا (س) و انفسنا علی علیه اسلام را آورد. و نفس نبی بودن مقام والایی است که فقط علی علیه السلام دارای آن مقام بود. مدارک تفسیر فرات کوفی ص ۸۶٫ تفسیر طبری جلد۳ ص ۳۰۰٫
• مصداق السابقون السابقون اولئک المقربون در قران علی علیه السلام است. رسول الله (ص) فرمودند سابقون ۳نفر بودند: سابق زمان حضرت موسی ع یوشع ابن نون. سابق زمان حضرت عیسی ع مومن ال یاسین. سابق زمان من علی بن ابی طالب است. مدارک معجم الکبیر جلد۱۱ ص ۷۷٫ کمال الدین صدوق ص ۲۷۰٫س
• علی علیه السلام هادی امت است. وقتی ایه شریفه انما انت منذر و لکل قوم هاد (سوره رعد ۷) نازل شد. از حضرت سوال شد هادی کیست فرمودند من منذرم و علی هادی امت است. خطاب به علی فرمود یا علی راه یافتگان به تو هدایت شوند. مدارک تاریخ دمشق جلد ۴ ص ۳۵۹٫ فخر رازی جلد ۱۹ ص۱۵٫ درالمنثور جلد۴ ص ۳۰۸٫

البته نبی گرامی هادی بالاجمال است و وصی او هادی بالتفصیل. یعنی اجمال هدایت را حضرت رسول و تفسیر ان به وسیله وصی اوست. نبی راهنما و وصی راهبر است.

• علی اولین کسی بود که در رکوع زکات داد. وقتی از رسول الله سوال شد وصی تو کیست ایه ۵۵ مائده نازل شد ” همانا ولی شما خدا و رسولش و کسانی که ایمان آورده و نماز گزارده و در حال رکوع زکات میپردازند”. رسول گرامی با اصحاب خود به سوی مسجد حرکت کرد و سائلی را دید که از مسجد خارج میشود و از او سوال کرد چه کسی را در مسجد مشاهده کردی و نیاز خود را مطرح کردی؟ گفت علی را دیدم و او به من انگشتری عطا کرد. حضرت سوال کرد در چه حالی بود گفت در حال رکوع بود. رسول الله تکبیر گفت و دیگران نیز تکبیر گفتند و فرمود این علی است که بر طبق این آیه شریفه ولی و وصی من است. مدارک اجماع تمام مفسرین مانند ثعلبی ماوردی قشیری طوسی و طبری جلد ۴ جزء ۶ ص ۲۸۹٫

و این کم مقامی نیست که خداوند با اشاره به مناقب او ولایت او را تثبیت میکند

البته خوانندگان گرامی مستحضرند که اسم علی در قران به دلایل ذیل نیامده است. ۱٫ چون سیره قران بر این است که نامها را بیان نمیکند بلکه با اشاره به اوصاف مطلب را میرساند مانند ذوالقرنین . ذوالنون. و حضرت خضر. ۲٫ اگر نامی از حضرت برده میشد شاید طمع هجوم به تحریف بیشتر میشد. ۳٫ قران مسائل را به اجمال بیان میکند و تفصیل ان را به نبی اش واگذار کرده است. طبق ایه شریفه ما اتاکم الرسول فخذوهم” یعنی انچه رسولم از تفصیل قران گفت به عنوان وحی بیانی بپذیرید و طبق ایه ۳ سوره نجم ماینطق عن الهوی ان هو الا وحی یوحی” یعنی تمام بیان رسول خدا وحی خداست.

در قران اجمالی از وجوب نماز و ذکات و حج امده است و کیفیت و فروع ان به بیان حضرت رسول روشن شده است. در ولایت نیز بر طبق ایه ۵۵ مائده و ایات دیگر با اشاره ها و نشانه ها ولی مشخص گردیده است و در روز غدیر با بیان رسول خدا تکمیل گردید.

• اول کسی که نبی گرامی را از مرگ نجات داد و خود پیشمرگ نبی شد علی بود. و این ایه نازل گردید: و” من الناس من یشری نفسه ابتغاء مرضات الله والله رئوف بالعباد”(بقره ۲۰۷). از مردمان کسی هست که خود را در معرض خطر قرار داد و رضایت خدا را خرید و خدا رئوف بر بندگان است.

این ایه هنگامی نازل شد که حضرت در رختخواب نبی خوابید تا رسول الله هجرت کند و وقتی خطر رفع شد علی ع به او پیوست و ان شب معروف به لیله المبیت شد. که در ان شب جبرئیل بالای سر حضرت و میکاییل پایین پای حضرت از او دفاع میکردند. مدارک تاریخ دمشق به نقل از ابن عباس ۴۲/۶۷- اسدالغابه ۴/۹۸ – فخر رازی جلد ۵ ص ۲۲۱٫

• صراط مستقیم علی است. قران فرمود این راه مستقیم من است از ان پیروی کنید و از راههای پراکنده پیروی نکنید که شما را از طریق دور میسازد این چیزی است که خداوند شما را به ان سفارش میکند شاید پرهیزگاری پیشه کنید(انعام ۱۵۲). مفسیرین گفتند منظور از صراط مستقیم علی است. مدرک شواهد التنزیل جلد ۱ ص ۷۶٫
• برای حضرت دو بار خورشید برگشت وقتی علی مولا به خاطر رسول الله درنگ کرد رسول خدا از خواب بیدار شد و خورشید را بر ان حضرت برگرداند. مدارک ارشاد مفید اعلام الوری جلد۱ ص ۳۵۰- البدایه و النهایه جلد ۶ ص ۸۳- المعجم الکبیر ۲۴٫۱۵۲٫۳۹۱- الغدیر
• نور وحی را فقط حضرت علی همراه با رسول الله استشمام میکرد. فرمود من هر سال همراه رسول خدا در غار حرا بودم و او را من میدیدم و کسی غیر از من نمیدید و در مکه ان روز کسی مسلمان نشده بود جز رسول خدا و من و خدیجه کبری. من نور وحی رسالت را میدیدم و رایحه نبوت را استشمام میکردم. من ناله شیطان را هنگام نزول وحی بر حضرت شنیدم سوال کردم این چه ناله ای است حضرت فرمودند ناله ی شیطان است که از پرستش خود توسط انسانها مایوس شده است و فرمود یا علی تو میشنوی انچه من میشنوم و میبینی انچه من میبینم فقط تو نبی نیستی ولی وزیر من و برخیر هستی. نهج البلاغه خطبه قاصعه ۱۹۲٫

دیدن وحی و شنیدن صدای فرشتگان و استشمام ان و شنیدن ناله شیطان برای کسی میسر میشود که تربیت یافته رسول خدا و در دامن او پرورش یابد و ان جز علی نیست.

• علی بود که بارها با حضرت خضر ملاقات کرد. فرمود در طواف خانه خدا کسی را دیدم که دست در پرده کعبه دعا میکند و میگوید” یا من لا یمنعه سمع عن سمع و یا من لا تغلطه المسائل و یا من لا یبرحه الحاح الملحین و لا مسائله السائلین ارزقنی برد عفوک و حلوه رحمتک” گفتم این دعا را تکرار کن. گفت مگر تو هم شنیدی. گفتم بلی فرمود قسم به کسی که جان خضر در دست اوست (خودش خضر بود )بنده ای این دعا را بعد از نماز واجب نخواند مگر اینکه بخشیده شود ولو گناهان او به مقدار کف دریاها یا شنهای حجاز و برکهای درختان و عدد ستارگان باشد. مدارک تاریخ دمشق جلد ۱۶ ص ۴۲۶- بدایه النهایه جلد ۱ ص۳۳۲- امالی شیخ مفید ص ۹۲٫
• علی اول کسی است که غذای خود را به قاتلش داد. بعد از به هوش امدن سوال کرد قاتلم چه شد. گفتند اسیر کردیم. فرمود از طعام و نوشیدنی من به او بخورانید و مدارا کنید اگر زنده ماندم یا عفو میکنم یا قصاص و اگر مردم فقط با یک ضربت مجازات کنید نه بیشتر. مدارک مناقب خارزمی ۳۸۸ و مقتل امیرالمومنین ۴۰/۲۲٫

از شیری که میخورد به قاتل خود فرستاد. بهار جلد ۴۲ ص ۲۸۹٫

چه کسی در عالم به قاتل خود سفارش میکند جز علی. او را فقط با جنگهایش معرفی میکنیم در حالیکه اگر مهر علی را به عالم تقسیم کنند همه ی عالم مهربان شوند فدایش شوم.

 

این ۱۲ بند به عنوان تیمم و تبرک از اولیات و اختصاصات علی ذکر شد تا باشد به فرصتی دیگر. استاد ایهالله جوادی املی نقل میکرد که علامه طباطبایی مرتب به اولیات علی تاکید میکرد و میفرمود اینها را جمع کنید. حتی کسانی که معتقد به امامت ان حضرت نباشند این فضایل را مخصوص او میدانند. و مصداق دیگری برای ان فضایل نیافتند. جای تاسف است که ما فضائل قرانی و به حق علی را بیان نمیکنیم ولی دیگران فضایل واهی و ناحق و سست برای دیگران میبافند.

ملتمس دعا در لیالی قدر.

والسلام علیکم و رحمه الله برکاته