قرائتی: روزهای جمعه قرار ملاقات نگذارید

به گزارش مشرق، حجت الاسلام و المسلمین محسن قرائتی دریکی ازسلسله مباحث قرآنی خود با موضوع «نماز جمعه» ، جایگاه این نماز عبادی سیاسی  وآثار آن را ازنگاه آیات وروایات مورد بررسی قرار داده است.

آنچه در ذیل می آید سخنان این مفسر و معلم قرآن است که در سال ۱۳۶۱ از رسانه ملی پخش شده است.

امام باقر(ع) فرمود: «مَنْ تَرَکَهَا مُتَعَمِّداً فَلَا صَلَاهَ لَهُ»(کافى، ج‏۳، ص‏۴۲۵) هرکس بدون عذر و بدون دلیل نماز جمعه را رها کند، نمازی که می‌خواند خیلی ارزش ندارد. امام صادق(ع) و پیامبر(ص) در دو حدیث فرمودند: هرکس برای سبک کردن نماز جمعه، در نماز شرکت نکند خدا مهر بر قلبش می‌زند، یعنی انسان دیگر واقعیات را نمی‌فهمد.

پیامبر(ص) می‌فرمایند: «مَنْ أَتَى الْجُمُعَهَ إِیمَاناً وَ احْتِسَاباً اسْتَأْنَفَ الْعَمَلَ»(من‏لایحضره‏الفقیه، ج‏۱، ص‏۴۲۷) کسی که برای رضای خدا و برای اجر و قرب به نماز جمعه بیاید، خدا گناهانش را می‌بخشد و از نو برای او حساب باز می‌کند. اگر کسی نماز جمعه را سبک بشمارد و شرکت نکند، نماز و زکات و حج و روزه و همه کارهای خیری که انجام می‌دهد ارزش چندانی نخواهد داشت.

هرکس زودتر به نمازجمعه برود، زودتر به بهشت وارد می‌شود. اگر مردم بدانند که نماز جمعه چقدر خوب است به قدری هجوم می‌آورند که شاید مجبور باشیم قرعه کشی کنیم. یعنی دست و پا می‌شکنند.

*آثار نماز جمعه:

 * یکی از اهداف حکومت حق، اقامه نماز از جمله نماز جمعه است  . قرآن می‌فرماید: «الَّذینَ إِنْ مَکَّنَّاهُمْ فِی الْأَرْضِ أَقامُوا الصَّلاه»(حج/۴۱) اگر به مردان حق مکنت یعنی امکانات دادیم «إِنْ مَکَّنَّاهُمْ فِی الْأَرْضِ» مؤمنین کسانی هستند که اگر زور و قدرت پیدا کردند «أَقامُوا الصَّلاه» وسط خیابان و چهارراه‌ها هم نماز به پا می‌کنند. مرد خدا کسی است که هر جا زور و قدرت پیدا کند همان جا نماز به پا می‌کند. ورزش کاران ما عزیز و نور چشم ما هستند. آن‌ها هم در میدان مسابقه و به هر کجا که می‌روند نماز به پا می‌کنند، چون خدا را می‌بینند. کسی که خدا را دید و خدا نزد او بزرگ شد، چیزهای دیگر نزد او کوچک است.

* نماز ریشه‌ی فساد را می‌سوزاند

 قرآن می‌فرماید: «إِنَّ الصَّلاهَ تَنْهى‏ عَنِ الْفَحْشاءِ وَ الْمُنْکَرِ»(عنکبوت/۴۵) به درستی که نماز انسان را از فحشا و منکر باز می‌دارد. از این آیه معلوم می‌شود که چرا ایرانیان، نمازشان ارزش دارد؟ چون نماز ایران و نماز جمعه‌های ایران است که جلو فساد و فحشاء را می‌گیرد. نماز جمعه‌ی سعودی و نماز جمعه‌ی مسجد الحرام که نتواند جلوی حمله‌ی اسرائیل را بگیرد، این نماز جمعه ارزش ندارد. قرآن می‌گوید: نماز باید جلوی فحشاء و منکر را بگیرد. اگر در کنار مسجد نشر کتاب‌های مارکسیسم بود، اگر در کنار نماز جمعه فساد بود، این نماز جمعه ارزش ندارد.

* نماز جمعه عامل خودسازی است.

امام رضا(ع) فرمود: «لِأَنَّ الْجُمُعَهَ مَشْهَدٌ عَامٌّ فَأَرَادَ أَنْ یَکُونَ الْإِمَامُ سَبَباً لِمَوْعِظَتِهِمْ وَ تَرْغِیبِهِمْ فِی الطَّاعَهِ وَ تَرْهِیبِهِمْ مِنَ الْمَعْصِیَه»(علل‏الشرائع، ج‏۱، ص‏۲۶۴) خداوند خواسته است که مردم در روز جمعه، نمازجمعه بخوانند. «أَنْ یَکُونَ الْإِمَامُ» باید امام جمعه این چنین باشد. امام جمعه «سَبَباً لِمَوْعِظَتِهِمْ» سبب موعظه باشد «وَ تَرْغِیبِهِمْ فِی الطَّاعَهِ» مردم را حرکت بدهد، در این که بندگی خدا را بکند «وَ تَرْهِیبِهِمْ مِنَ الْمَعْصِیَه» و مردم را از معصیت باز دارد.

*خودسازی چیست؟

خودسازی این است که انسان سعی کند خودش را بنده و مطیع خدا کند و از معصیت خدا بپرهیزد. خودسازی به معنی تقوی است. خودسازی یعنی آن چه را که خدا گفته است انجام دهد و آن چه را نهی کرده است، انجام ندهد. امام جمعه باید محبوبیت داشته باشد. اگر فرد امام جمعه را دوست نداشته باشد، قهراً گوش به حرف او نمی‌دهد. اگر خواست موعظه او در دل مردم اثر بگذارد، باید امام جمعه خودش نیز عامل باشد. چون اگرخدای ناکرده امام جمعه خودش به حرف خویش عمل نکند، دیگر این موعظه‌ها فایده‌ای ندارد.

امام رضا(ع) می‌فرماید: باید امام محبوبیت داشته باشد تا حرفش سبب موعظه‌اش باشد. یعنی حرف هایش بتواند موعظه باشد، عملش مردم را به عبادت دعوت کند و از معصیت خدا باز دارد.

* نماز جمعه در مسائل سیاسی هشدار دهنده است

 امام رضا(ع) فرمود: «یُخْبِرُهُمْ بِمَا وَرَدَ عَلَیْهِمْ مِنَ الْآفَاتِ وَ مِنَ الْأَهْوَالِ الَّتِی لَهُمْ فِیهَا الْمَضَرَّهُ وَ الْمَنْفَعَه»(علل‏الشرائع، ج‏۱، ص‏۲۶۴) امام جمعه باید توطئه‌هایی که در پیش است و خطرهایی که درپیش است و کارهایی که ضد مسلمان‌ها انجام می‌دهند، زودتر از همه آگاه شود و زودتر از همه مردم را در جریان بگذارد.

* نماز جمعه امداد به جبهه هاست

 امام باقر(ع) فرمود: «إِذَا أَرَدْتَ أَنْ تَتَصَدَّقَ بِشَیْ‏ءٍ قَبْلَ الْجُمُعَهِ فَأَخِّرْهُ إِلَى یَوْمِ الْجُمُعَهِ»(عدهالداعی، ص‏۱۰۲) هر زمان می‌خواهی چیزی در راه خدا خرج کنی، تا روز جمعه صبر کن و در روز جمعه خرج کن. یعنی پول خرج کردن در روز جمعه ثوابش بیش‌تر است .

امام باقر(ع) می‌فرماید: «وَ اللَّهِ لَقَدْ بَلَغَنِی أَنَّ أَصْحَابَ النَّبِیِّ ص کَانُوا یَتَجَهَّزُونَ لِلْجُمُعَهِ یَوْمَ الْخَمِیسِ لِأَنَّهُ یَوْمٌ مُضَیَّقٌ عَلَى الْمُسْلِمِینَ»(کافى، ج‏۳، ص‏۴۱۵) به خدا قسم به من خبر دادند که اصحاب پیامبر از پنج شنبه خودشان را برای روز جمعه و نماز جمعه آماده می‌کردند. این قدر نماز جمعه مهم است که یاران پیامبر از شب جمعه خود را آماده نماز جمعه می‌کردند. اگرماشین فرد پنچر است، شب جمعه آن را پنچرگیری کند. اگر دوچرخه‌اش باد ندارد، اگر ماشینش بنزین ندارد، اگر لباس هایش تمیز نیست، بالاخره خودشان را از پنج شنبه آماده کنند که در نماز جمعه شرکت کنند. یاران پیامبر اینچنین بودند. «کَانَ مُوسَى بْنُ جَعْفَرٍ(ع) یَتَهَیَّأُ یَوْمَ الْخَمِیسِ لِلْجُمُعَهِ»(من‏لایحضره‏الفقیه، ج‏۱، ص‏۴۱۶) امام کاظم(ع) این گونه بود. از شب جمعه خود را برای نماز جمعه آماده می‌کرد.

*روز جمعه قرار ملاقات نگذارید

«نهی علی(ع) ان یشتبت دواء یوم الخمیس و خافت ان یضعف یوم الجمعه» امیرالمؤمنین فرمود: غذاها و دواهایی که ضعف می‌آورد، شب جمعه نخورید، برای این که ممکن است فردا حال نماز جمعه رفتن را نداشته باشید.

* همه‌ی قرارها در روز جمعه ممنوع است

 روز جمعه قرار ملاقات نگذارید. نگوییم: چون قرار داشتیم به نماز جمعه نرفتیم. بگو: چون نماز جمعه هست، قرار با کسی نمی‌گذارم.

روز جمعه عطر بزنید، لباس تمیز بپوشید. «خُذُوا زینَتَکُمْ عِنْدَ کُلِّ مَسْجِدٍ»(اعراف/۳۱) قرآن می‌گوید: وقتی به مسجد می‌روید، لباس تمیز بپوشید. البته «خُذُوا زینَتَکُمْ عِنْدَ کُلِّ مَسْجِدٍ» معنی دیگر نیز شده است. داریم که زینت خود را ببرید یعنی با قلب پاک بروید. چون قرآن درباره‌ی ایمان و تقوا می‌گوید: «زَیَّنَهُ فی‏ قُلُوبِکُمْ»(حجرات/۷) تقوا زینت دل است. «خُذُوا زینَتَکُمْ عِنْدَ کُلِّ مَسْجِدٍ» یعنی وقتی به مسجد می‌روی با لباس تمیز برو و ضمناً دلت نیز پاک باشد. یکی از زینت‌های مسجد این است که مسجد پیش نماز خوبی داشته باشد. اگر مسجد کاهگلی باشد ولی پیش نمازش خوب باشد، این مسجد زینت دارد. اما اگر مسجد سنگ مرمر باشد، کاشی کاری درجه یک شده باشد اما پیش نمازش متوسط باشد آن مسجد زینت ندارد.

*سه تفسیر زینت

 * وقتی به مسجد می‌روید زینت‌های خود را ببرید. یعنی با پیش نماز خوب بروید.

 * وقتی به مسجد می‌روید با دل پاک بروید.

 * وقتی به مسجد می‌روید با لباس تمیز بروید. رهبر خوب، قلب پاک، لباس تمیز سه چیز مهم است.

می‌دانید

 وقتی به نماز جمعه می‌روید غسل کنید. امام صادق(ع) فرمودند: «لِیَتَزَیَّنْ أَحَدُکُمْ یَوْمَ الْجُمُعَهِ یَغْتَسِلُ وَ یَتَطَیَّبُ وَ یُسَرِّحُ لِحْیَتَهُ وَ یَلْبَسُ أَنْظَفَ ثِیَابِهِ وَ لْیَتَهَیَّأْ لِلْجُمُعَه»(کافى، ج‏۳، ص‏۴۱۷)

حتما کسانی که در روز جمعه به نماز جمعه می‌روند، اگر می‌توانند غسل جمعه بکنند و عطر بزنند، ریش خویش را شانه کنند و به نماز جمعه بروند و نظیف ترین لباس خود را بپوشند و برای نماز جمعه مهیا شوند. امام جمعه باید ایستاده سخنرانی کند. چرا؟ خطبه‌ها را باید ایستاده بخواند. ایستادگی یعنی چه؟ ایستاده یعنی اینکه بیدار باشد. چون آدم خواب نمی‌تواند بایستد. ایستادگی یعنی این که امام جمعه هم باید بیدار باشد و هم باید آماده باشد و هم باید سوز داشته باشد. چون آدمی که سوز دارد سر پا می‌ایستد، آدم بی سوز حرکت ندارد. ایستاده نشان دهنده‌ی بیداری و سوز امام جمعه است. تکیه بر اسلحه و لب بر حدیث و قرآن دارد. اسلحه را به کار نمی‌برد ولی لب را به کار می‌برد. اسلحه را در دست دارد. هم بیان دارد و هم اسلحه دارد اما از اسلحه استفاده نمی‌کند. این‌ها همه درس است. یعنی ما باید مسلح باشیم ولی سعی کنیم جز در موارد ضروری از آن استفاده نکنیم.

 *مراحل سه گانه نماز

نماز سه مرحله دارد. خدا به موسی می‌گوید: «أَقِمِ الصَّلاهَ لِذِکْری» نماز را اقامه کن. نماز بخوان «لِذِکْری» تا یاد من در تو زنده شود. نماز بخوان تا خدا در تو زنده باشد. پله اول یاد خدا در تو زنده شد. حالا که ذکر و یاد خدا در تو زنده شد، دل تو آرام می‌گیرد. «یا أَیَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّهُ»(فجر/۲۷)‌ای کسی که دلت آرام شد «ارجعی الی ربک» به سوی خدا پرواز کن. پس ببینید «أَقِمِ الصَّلاهَ لِذِکْری»، «أَلا بِذِکْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ»(رعد/۲۸) مثل این که اول به دبستان می‌روی. بعد به دبیرستان می‌روی. بعد به دانشگاه می‌روی. دانشگاه که رفتی، بعد متخصص می‌شوی. همینطور هم اول گفته است برای یاد خدا نماز بخوان. با یاد خدا دل مطمئن می‌شود. ‌ای دل مطمئن «ارْجِعی‏ إِلى‏ رَبِّکِ راضِیَهً مَرْضِیَّهً»(فجر/۲۸) یعنی اگر خواستی پرواز کنی، دل آرام می‌خواهد. دل آرام با نماز پیدا می‌شود. چرا امام و رهبر انقلاب دلشان آرام است؟ به خاطر نماز است. تمام مشکلات به آدم هجوم می‌آورد ولی دل آرام است. امیرالمؤمنین هر وقت کار به ایشان فشار می‌آورد، نماز می‌خواند. «یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا اسْتَعینُوا بِالصَّبْرِ وَ الصَّلاهِ»(بقره/۱۵۳) »اسْتَعینُوا»: یعنی از نماز کمک بخواهید. یعنی اگر مشکلات به شما هجوم آورد و گیج شدید، آن طنابی که شما را بیرون می‌کشد و شما را نجات می‌دهد نماز است.

منبع: موسسه ترویج فرهنگ قرآنی